{ਭਾਗ ੳ} (1 ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ)
(A) ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (MCQ)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1). ਸੂਖਮਜੀਵ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿਚਲੀ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੇ:
a) ਅਮਰਵੇਲ b) ਖੁੰਭ c) ਰਾਈਜ਼ੋਬੀਅਮ d) ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਉੱਤਰ: c) ਰਾਈਜ਼ੋਬੀਅਮ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.) ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰਿਸਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ : –
a) ਪ੍ਰੋਟੀਨ b) ਪਿੱਤ ਰਸ c) ਕਾਰਬੋਹਾਈਡੇਟਸ d) ਲਾਰ
ਉੱਤਰ: b) ਪਿੱਤ ਰਸ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3) ਦੋ ਖੰਡਨ ਵਿਧੀ ਕਿਸ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
a) ਅਮੀਬਾ b) ਹਾਈਡ੍ਰਾ c) ਸਪਾਇਰੋਗਾਇਰਾ d) ਉੱਲੀ
ਉੱਤਰ: a) ਅਮੀਬਾ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ (4) ਸਿਰਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
a) ਐਸੀਟਿਕ-ਐਸਿਡ b) ਲੈਕਟਿਕ-ਐਸਿਡ c) ਸਿਟਰਿਕ-ਐਸਿਡ d) ਟਾਰਟੈਰਿਕ-ਐਸਿਡ
ਉੱਤਰ: a) ਐਸੀਟਿਕ-ਐਸਿਡ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5) ਜ਼ੰਗ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਅਸੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:
a) ਤੇਲ ਜਾਂ ਗਰੀਸ b) ਪੇਂਟ c) ਮੁਲੰਮਾਕਰਨ d) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਉੱਤਰ: d) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ (6) ਗੰਡੋਏ ਦੇ ਸਾਹ-ਅੰਗ ਹਨ-
a) ਸਾਹ-ਨਲੀਆਂ b) ਗਲਫੜੇ c) ਫੇਫੜੇ d) ਚਮੜੀ
ਉੱਤਰ: d) ਚਮੜੀ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7) ਭਾਰੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਤੇ ਹੋਈ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ :-
a) ਗੁਲੂਕੋਜ਼ b) ਆਕਸੀਜਨ c) ਲੈਕਟਿਕ-ਐਸਿਡ d) ਐਲਕੋਹਲ
ਉੱਤਰ: c) ਲੈਕਟਿਕ-ਐਸਿਡ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8) ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਜੰਮਣ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ
:- a) ਪਲਾਜ਼ਮਾ b) ਸਫੇਦ ਲਹੂ ਸੈਲ c) ਲਾਲ ਲਹੂ ਸੈਲ d) ਪਲੇਟਲੈਟਸ
ਉੱਤਰ: d) ਪਲੇਟਲੈਟਸ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9) ਸਧਾਰਨ ਪੈਂਡੂਲਮ__ ਗਤੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ:-
a) ਸਰਲ-ਰੇਖੀ ਗਤੀ b) ਡੋਲਨ-ਗਤੀ c) ਆਵਰਤੀ ਗਤੀ d) ਚੱਕਰਾਕਾਰ-ਗਤੀ
ਉੱਤਰ: b) ਡੋਲਨ-ਗਤੀ (ਜਾਂ c) ਆਵਰਤੀ ਗਤੀ – ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡੋਲਨ/ਆਵਰਤੀ ਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10) ਬਲਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :-
a) ਐਲੀਮੈਂਟ b) ਸਪਰਿੰਗ c) ਫਿਲਾਮੈਂਟ d) ਘਟਕ
ਉੱਤਰ: c) ਫਿਲਾਮੈਂਟ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11) ਇੱਕ ਬਿਜਲਈ ਘੰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹਨ :-
a) ਗੌਂਗ b) ਹਥੌੜਾ c) ਬਿਜਲਈ-ਚੁੰਬਕ d) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ
ਉੱਤਰ: d) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12) ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਦਰਪਣ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :-
a) ਉੱਤਲ-ਦਰਪਣ b) ਅਵਤਲ-ਦਰਪਣ c) ਸਮਤਲ-ਦਰਪਣ d) ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਉੱਤਰ: a) ਉੱਤਲ-ਦਰਪਣ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13) ਜੀਵਾਣੂ ਅਤੇ ਉੱਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :-
a) ਨਿਖੇੜਕ b) ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ c) ਸਰਬਆਹਾਰੀ d) ਮਾਸਾਹਾਰੀ
ਉੱਤਰ: a) ਨਿਖੇੜਕ+2
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ:-
a) ਪਲਾਈ ਵੁੱਡ b) ਲਾਖ c) ਕੈਰੋਸੀਨ d) ਗੂੰਦ
ਉੱਤਰ: c) ਕੈਰੋਸੀਨ+3
ਪ੍ਰਸ਼ਨ (15) ਵਿਸ਼ਵ ਟਾਇਲੈਟ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ ਕਦੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
a) 29 ਨਵੰਬਰ b) 19ਅਕਤੂਬਰ c) 19 ਨਵੰਬਰ d) 29 ਅਕਤੂਬਰ
ਉੱਤਰ: c) 19 ਨਵੰਬਰ+2
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਰਸਾਇਣ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੀਟਾਣੂ ਰਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :-
a) ਕਲੋਰੀਨ b) ਓਜ਼ੋਨ c) ਦੋਨੋ ਠੀਕ ਹਨ d) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ
ਉੱਤਰ: c) ਦੋਨੋ ਠੀਕ ਹਨ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਪ ਦਾ ਕੁਚਾਲਕ (ਰੋਧਕ) ਕਿਹੜਾ ਹੈ :
a) ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ b) ਲੋਹਾ c) ਤਾਂਬਾ d) ਲੱਕੜ
ਉੱਤਰ: d) ਲੱਕੜ+1
ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18) ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ ਨਹੀਂ ਹੈ :
a) ਲਿਟਮਸ ਦਾ ਘੋਲ b) ਹਲਦੀ c) ਚਾਈਨਾ ਰੋਜ਼ d) ਫਿਨੋਲਫਥੈਲੀਨ
ਉੱਤਰ: d) ਫਿਨੋਲਫਥੈਲੀਨ+1
(B) ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਭਰੋ
1) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਤਪਾਦ ਗਲੂਕੋਜ਼ (ਜਾਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ) ਹੈ।
2) ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਸਫੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਤ (7) ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3) ਸਮਤਲ ਦਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਆਭਾਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4) ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5) ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਸਟੋਮੈਟਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। +4
(C) ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ 1) ਮੰਦ ਗਤੀ → ਕਛੂਆ 2)
ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ → ਭੋਜਨ ਦਾ ਪਾਚਨ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
3) ਚਾਲ → ਸਪੀਡੋਮੀਟਰ
4) ਆਲੂ → ਟਿਊਬਰ
5) ਬਿਜਲਈ ਫਿਊਜ਼ → ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ
(D) ਸਹੀ/ਗਲਤ 1)
ਪਰਾਗਕਣ ਫੁੱਲ ਦੇ ਨਰ ਯੁਗਮਕ ਹਨ । → ਸਹੀ
2) ਸਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਤਾਪ ਵਿਕਿਰਣ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। → ਸਹੀ
3) ਡੱਡੂ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। → ਸਹੀ
4) ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਮਿਹਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। → ਗਲਤ (ਪਾਚਨ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)
5) ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਜ਼ੰਗਾਲ ਇੱਕੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। → ਗਲਤ
6) ਗ੍ਰਾਫ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। → ਸਹੀ
7) ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਬਾਲਣਾਂ ਦੇ ਜਲਣ ਓੁਪਰੰਤ CO2 ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। → ਸਹੀ+4
(ਭਾਗ-ਅ) ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਕੋਈ 12 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੋ)
ਪ੍ਰ1) ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਅਗਲੇ ਦੰਦ (Incisors), 2. ਸੂਏ ਦੰਦ (Canines), 3. ਅਗਲੀਆਂ ਜਾੜ੍ਹਾਂ (Premolars), 4. ਜਾੜ੍ਹਾਂ (Molars)।
ਪ੍ਰ2) ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਕਰੋ:
ਉੱਤਰ: (ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਲਿਖੋ)
- ਨੱਕ ਖੋੜ (Nasal cavity)
- ਮੂੰਹ ਖੋੜ (Oral cavity)
- ਗ੍ਰਸਨੀ / ਸਾਹ ਨਲੀ (Pharynx / Trachea)
- ਫੇਫੜਾ (Lung)
- ਡਾਇਆਫ੍ਰਾਮ (Diaphragm)
ਪ੍ਰ3) ਦੋ ਕੀਟ ਆਹਾਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਪਿੱਚਰ ਪਲਾਂਟ (ਘੜਾ ਬੂਟੀ), 2. ਵੀਨਸ ਫਲਾਈ ਟ੍ਰੈਪ (Venus flytrap)।
ਪ੍ਰ4) ਕੋਈ ਦੋ ਸਿਟਰਿਕ ਫਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਨਿੰਬੂ, 2. ਸੰਤਰਾ।
ਪ੍ਰ5) ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਜ਼ੰਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਜ਼ੰਗ ਲੱਗਣ ਲਈ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹਨ: 1. ਹਵਾ (ਆਕਸੀਜਨ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, 2. ਪਾਣੀ (ਨਮੀ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ।
ਪ੍ਰ6) ਉੱਤਲ ਅਤੇ ਅਵਤਲ ਲੈੱਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਉੱਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਵਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2. ਉੱਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ‘ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਅਭਿਸਾਰੀ), ਜਦਕਿ ਅਵਤਲ ਲੈਨਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰਦਾ ਹੈ (ਅਪਸਾਰੀ)।
ਪ੍ਰ7) ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਵ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਵ (Valves) ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਖੂਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ (ਦਿਲ ਵੱਲ) ਵਹੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜੇ।
ਪ੍ਰ8) ਖੂਨ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ (Hemoglobin) ਨਾਮਕ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਵਰਣਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰ9) ਫੁੱਲ ਦੇ ਲਿੰਗੀ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: ਨਰ ਪ੍ਰਜਣਨ ਭਾਗ: ਪੁੰਕੇਸਰ (Stamen) ਮਾਦਾ ਪ੍ਰਜਣਨ ਭਾਗ: ਇਸਤਰੀ ਕੇਸਰ (Pistil / Carpel)
ਪ੍ਰ10) ਗ੍ਰਾਫ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: ਗ੍ਰਾਫ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: 1. ਬਾਰ ਗ੍ਰਾਫ (Bar graph), 2. ਪਾਈ ਚਾਰਟ (Pie chart), 3. ਲਾਈਨ ਗ੍ਰਾਫ (Line graph)।
ਪ੍ਰ11) ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: 1. ਜੰਗਲ ਸਾਨੂੰ ਲੱਕੜੀ, ਦਵਾਈਆਂ, ਗੂੰਦ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗੀ ਵਸਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 2. ਇਹ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਕਸੀਜਨ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰ12) ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਲੰਘਾਓੁਣ ਤੇ ਕੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਜਦੋਂ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗੈਸ ਲੰਘਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਧੀਆ (Milky) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ ਨਾਮਕ ਪਦਾਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰ13) ਇੱਕ ਬਿਜਲਈ ਸਰਕਟ ਬਣਾਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ, ਬਲਬ, ਖੁੱਲਾ ਸਵਿੱਚ ਹੋਵੇ
ਉੱਤਰ: ਇਸ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਟਰੀ, ਇੱਕ ਬਲਬ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਵਿੱਚ (Off position) ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਲਬ ਨਹੀਂ ਜਗੇਗਾ।
ਪ੍ਰ14) ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਲੈਬ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: 1. ਡਾਕਟਰੀ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਪਣ ਦਾ ਘੇਰਾ (Range) $35^\circ C$ ਤੋਂ $42^\circ C$ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲੈਬ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ $-10^\circ C$ ਤੋਂ $110^\circ C$ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 2. ਡਾਕਟਰੀ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਆਪੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਕੁੰਡੀ’ (Kink) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੈਬ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੁੰਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਪ੍ਰ15) ਸਮਤਲ ਦਰਪਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦੇ ਲੱਛਣ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਆਭਾਸੀ (Virtual) ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। 2. ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵਸਤੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 3. ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਪਾਸੇਦਾਰ ਉਲਟਾ (Laterally inverted) ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਸੱਜਾ ਪਾਸਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)।
ਪ੍ਰ16) ਦੋ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: 1. ਹਲਦੀ (Turmeric), 2. ਲਿਟਮਸ (Litmus)।
ਪ੍ਰ17) ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਚਾਲਕ ਅਤੇ ਰੋਧਕ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਓੁਦਾਹਰਣ ਦਿਓ
ਉੱਤਰ: ਚਾਲਕ (Conductors): ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਚਾਲਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ: ਤਾਂਬਾ, ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ। ਰੋਧਕ (Insulators): ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਧਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ: ਰਬੜ, ਲੱਕੜ, ਪਲਾਸਟਿਕ।
(ਭਾਗ-ੲ) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (ਕੋਈ 7 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੋ) +1
ਪ੍ਰ1) ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ?
ਉੱਤਰ: ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਢੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
- ਸਵੈ-ਪੋਸ਼ਣ (Autotrophic): ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਪੌਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ’ (Photosynthesis) ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਪਰ-ਪੋਸ਼ਣ (Heterotrophic): ਕੁੱਝ ਪੌਦੇ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਆਪ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ 4 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:
- ਪਰਜੀਵੀ (Parasitic): ਉਹ ਪੌਦੇ ਜੋ ਦੂਜੇ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ: ਅਮਰਵੇਲ)।
- ਮ੍ਰਿਤਜੀਵੀ (Saprophytic): ਉਹ ਪੌਦੇ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਗਲੇ-ਸੜੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ: ਖੁੰਭਾਂ/ਉੱਲੀ)।
- ਕੀਟਾਹਾਰੀ (Insectivorous): ਉਹ ਪੌਦੇ ਜੋ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ: ਪਿੱਚਰ ਪਲਾਂਟ)।
- ਸਹਿਜੀਵੀ (Symbiotic): ਜਦੋਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ: ਲਾਈਕਨ)।
ਪ੍ਰ2) ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: ਤੇਜ਼ਾਬ (Acids):
- ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਖੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਇਹ ਨੀਲੇ ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਉਦਾਹਰਣ: ਸਿਰਕਾ, ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ।ਖਾਰ (Bases):
- ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਸਾਬਣ ਵਰਗੇ ਚਿਕਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਇਹ ਲਾਲ ਲਿਟਮਸ ਨੂੰ ਨੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਉਦਾਹਰਣ: ਸਾਬਣ ਦਾ ਘੋਲ, ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ।
ਪ੍ਰ3) ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪੈਂਡੂਲਮ 20 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ 50 ਡੋਲਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸਦਾ ਆਵਰਤ-ਕਾਲ ਪਤਾ ਕਰੋ?
ਉੱਤਰ: ਕੁੱਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਮਾਂ = 20 ਸਕਿੰਟ ਡੋਲਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ = 50 ਆਵਰਤ-ਕਾਲ (Time Period) = ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ / ਡੋਲਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਵਰਤ-ਕਾਲ = $20 / 50 = 0.4$ ਸਕਿੰਟ। ਇਸ ਲਈ ਪੈਂਡੂਲਮ ਦਾ ਆਵਰਤ-ਕਾਲ 0.4 ਸਕਿੰਟ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰ4) ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: ਭੌਤਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ (Physical Change):
- ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਉਲਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (Reversible)।
- ਉਦਾਹਰਣ: ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਰਫ਼ ਬਣਨਾ, ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਫਾੜਨਾ।ਰਸਾਇਣਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ (Chemical Change):
- ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਬਣਦੇ ਹਨ।
- ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਲਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ (Irreversible)।
- ਉਦਾਹਰਣ: ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਜ਼ੰਗ ਲੱਗਣਾ, ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਦਹੀਂ ਜੰਮਣਾ।
ਪ੍ਰ5) ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਘੰਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ,ਰਚਨਾ,ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ: ਸਿਧਾਂਤ: ਬਿਜਲਈ ਘੰਟੀ, ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ (Magnetic effect of electric current) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ U-ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਇੱਕ ‘ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕ’ (Electromagnet) ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਨਰਮ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਧਾਤੂ ਦਾ ਹਥੌੜਾ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਪੇਚ (Contact screw) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਕਰਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘੰਟੀ (Gong) ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ: ਜਦੋਂ ਸਵਿੱਚ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ U-ਆਕਾਰ ਦਾ ਲੋਹਾ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੁੰਬਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਥੌੜਾ ਗੌਂਗ (ਘੰਟੀ) ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪੇਚ ਨਾਲੋਂ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਚੁੰਬਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਤੀ ਵਾਪਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰ6) ਮਨੁੱਖੀ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ
ਉੱਤਰ: ਮਨੁੱਖੀ ਮਲ-ਤਿਆਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਗੁਰਦੇ (Kidneys), ਦੋ ਮੂਤਰ-ਵਾਹਿਣੀਆਂ (Ureters), ਇੱਕ ਮੂਤਰ-ਮਸਾਨਾ (Urinary Bladder) ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਤਰ-ਮਾਰਗ (Urethra) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਫਾਲਤੂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰ7) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਰਣ ਵਿਖੇਪਣ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ: ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਫੈਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਰੋਸ਼ਨੀ) ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਘਟਕ ਰੰਗਾਂ (ਬੈਂਗਣੀ, ਜਾਮਣੀ, ਨੀਲਾ, ਹਰਾ, ਪੀਲਾ, ਸੰਤਰੀ ਅਤੇ ਲਾਲ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਰਣ ਵਿਖੇਪਣ (Dispersion of light) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਾ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ (Rainbow) ਦਾ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਰਣ ਵਿਖੇਪਣ ਕਾਰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰ8) ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੇਖ ਨੂੰ ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੇ ਘੋਲ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਸਮੀਕਰਣ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਘੋਲ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਾ (Iron), ਤਾਂਬੇ (Copper) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ (Reactive) ਧਾਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੇਖ ਨੂੰ ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਹਾ ਘੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਂਬੇ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਪਿਤ (ਬਾਹਰ ਕੱਢ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਆਇਰਨ ਸਲਫੇਟ (Iron sulphate) ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਇਰਨ ਸਲਫੇਟ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਹੀ ਘੋਲ ਦਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਕੇ ਹਲਕਾ ਹਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਣ: $Fe (ਲੋਹਾ) + CuSO_4 (ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ) \rightarrow FeSO_4 (ਆਇਰਨ ਸਲਫੇਟ) + Cu (ਤਾਂਬਾ)$
ਪ੍ਰ9) ਸੂਚਕ ਕਿਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਇਸਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸੋ? ਹਰੇਕ ਦੀਆਂ ਓੁਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿਓ
ਉੱਤਰ: ਸੂਚਕ (Indicators): ਅਜਿਹੇ ਪਦਾਰਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਘੋਲ ਤੇਜ਼ਾਬੀ (Acidic) ਹੈ ਜਾਂ ਖਾਰੀ (Basic), ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ:
- ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਚਕ (Natural Indicators): ਇਹ ਉਹ ਸੂਚਕ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ: ਲਿਟਮਸ ਦਾ ਘੋਲ, ਹਲਦੀ, ਚਾਈਨਾ ਰੋਜ਼।
- ਸਿੰਥੈਟਿਕ/ਬਣਾਵਟੀ ਸੂਚਕ (Synthetic Indicators): ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ: ਫਿਨੋਲਫਥੈਲੀਨ (Phenolphthalein), ਮਿਥਾਈਲ ਔਰੇਂਜ (Methyl orange)।
ਪ੍ਰ10) ਲਹੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕੰਮ ਲਿਖੋ?
ਉੱਤਰ: ਖੂਨ (ਲਹੂ) ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:
- ਇਹ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ਤੋਂ ਪਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈੱਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਇਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਫੈਦ ਲਹੂ ਸੈੱਲ (WBCs) ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਖੂਨ ਫਾਲਤੂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦਿਆਂ ਤੱਕ ਲਿਆ ਕੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।